eye care
06 Nov 2026
By Dr. Akshay Mitra
1 min read
6 views
ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਰੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਖਣਾ ਬੰਦ ਜਾਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ,ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਘਾਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ,ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ ਤੁਸੀ ਨੇੜੇ ਦੀਆ ਚੀਜਾਂ ਅਤੇ ਦੂਰ ਪਾਈਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਪਾਉਂਦੇ ,ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਹੋ ਗੱਡੀ ਡ੍ਰਾਈਵ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਜੇਕਰ ਤੁਹਨੂੰ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਦਿੱਕਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਤੁਸੀ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਪਾ ਰਹਿ ਹੋ ਤਾਂ ,ਸਮਝ ਜਾਓ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਭਰਿਆ ਸਮਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ,ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਰੋਗ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੈਟਿਨਾ ਨੂੰ ਇਕ ਵਧਿਆ ,ਤਿੱਖੀ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਲੈਂਸ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਹੋਣ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਲੈਂਸ ਧੁੰਦਲਾ ਜਾਂ ਬਦਲਵਾਹੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਪਾਉਂਦੀ ,ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਸਰਜਰੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਇਹ ਬੋਹਤ ਆਮ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਹੈ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੈ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕੀ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਇਕ ਬੋਹਤ ਹੀ ਆਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਮਰੀਜ ਆਮ ਹੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਪੜਦੇ ਹਨ। ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਲੈਂਸ ਨੂੰ ਜਟਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਯਾਦਤੇਰ ਇਸਨੂੰ ਅਸਲੀ ਤੋਂ ਨਕਲੀ ਲੈਂਸ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਰੋਗ ਅੰਤ ਵਿਚ ਅੱਖ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਬੋਹਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦ ਤਰ ਜਿਹੜੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਦੇ ਰੋਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ,ਉਹਨਾਂ ਮਰੀਜਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਉਹ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲੈਕੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ,ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ,ਇਹ ਸਰਜਰੀ ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ,ਤਾਂ ਹੈ ਹੋਰ ਵੀ ਭਰੋਸੇਮੁੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ,ਇਹ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜਾਰਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਬਣਾਉਣ ਇਸ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚੋ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਸਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨੀ ਬੋਹਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਾਈਡ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਅਸੀ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਿਆ ਤੇ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਬਾਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਹੈਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
-
ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਤੁਪਕੇ ਦੀ ਵਰਤੋ ਦਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰੋ
-
ਆਰਾਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਬਚਾਵ ਕਰੋ
-
ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਵਕ਼ਤ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਚਸ਼ਮਾ ਲਗਾਓ
-
ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿਤੀਆਂ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ।
-
ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਓ
-
ਚੰਗੀ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ
ਸਾਨੂੰ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ
-
ਤੁਰੰਤ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੱਡੀ ਨਾ ਚਲਾਓ
-
ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਖਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਕੁਲ ਨਾ ਰਗੜੋ
-
ਤੈਰਾਕੀ ਕਰਨ ਤੋਂਬਚੋਤੇ ਗਰਮ ਟੱਬ ਜਾਂ ਸੌਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ
-
ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ
-
ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੇਕਅੱਪ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ
-
ਚੇਤਾਵਨੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ
ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਲੱਛਣ
ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੋਂਦੇ ਲੱਛਣ ਵਿਚ ਇਹ ਚੀਜਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ- ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਕਾਲੀ ਪੈ ਜਾਵੇਗੀ।
- ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਫ ਨਾ ਦਿਖਣਾ ,ਸਾਫ ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਉਣਾ
- ਪੜਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਣਾ
- ਐਨਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਟੈਕਟ ਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ
- ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿੱਕਾਪਣ ਆ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਪੀਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ
- ਇਕ ਅੱਖ ਵਿਚ ਹੀ ਦੋਹਰੀ ਨਜ਼ਰ ਦਾ ਹੋਣਾ
ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ ਕਾਰਕ
ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ,- ਵੱਧ ਉਮਰ : ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 60 ਸਾਲ ਦੇ ਜਾਨ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
- ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਇਤਿਹਾਸ : ਏਦਾਂ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ (ਪਰਾਬੇਗਣੀ ) ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ: ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਿਵੇ ਕਿ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਟੈਨਿੰਗ ਬੈੱਡ ਵਰਗੇ ਨਕਲੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ (UV) ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਵੀ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੋਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਜਾਂ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣਾ : ਸਿਗਰਟ ਪੀਣਾ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਹਤ ਆਮ ਹੈ ਇਹ ਜਿਹੜੇ ਸਿਗਰੇਟ ਆਦਿ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ,ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਧੂਏਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਿਕਾਰਕ ਰਸਾਇਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਡਾਕਟਰੀ ਸਥਿਤੀ : ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਡਾਕ੍ਟਰੀ ਸਥਿਤੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਣਾ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਹੋਣਾ ,ਮੋਟਾਪਾ ਜਾਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਕਾਹਨ ਦੀਆਂ ਜਾ ਸਰਜਰੀ ਵੀ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ,ਤੇ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਦੇ ਜੋਖਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ
- ਦਵਾਈਆਂ : ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਰਟੀਕੋਸਟੀਰੋਇਡਜ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਵਾਈਆਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਹਨ ਐਂਟੀ ਡਿਪ੍ਰੈਸੈਂਟਸ ਜਾਂ ਐਂਟੀਸਾਈਕੋਟਿਕਸ ਇਹਨਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਲੰਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।